«Повстанські дантисти»: лікування зубів в підпіллі ОУН та УПА

Yaroslav Antoniyk

Анотація


У статті проаналізовано розвиток стоматології в підпіллі Організації Українських Націоналістів і Української Повстанської Армії. Доведено, що значну роль в них відводилася забезпечення особистої гігієни. Була налагоджена робота військових дантистів при повстанських підрозділах. З'ясовано, що вони рухалися підзвітній території від одного «санітарного пункту» до іншого. Видаляли повстанцям хворі зуби і проводили медичні огляди. Протезування зубів було прерогативою керівництва українського націоналістичного підпілля та його оточення. Зазначені операції намагалися проводити легальним шляхом.

Ключові слова


українське націоналістичне підпілля; особиста гігієна; повстанські дантисти; протезування

Повний текст:

PDF

Посилання


Ishchuk O. Zhyttya ta dolya Ul'yany Kryuchenko [Life and fate Ulyani Kryuchenko], Kyiv, b.v., 2008, P. 37 (in Ukrainian).

Starukh Yaroslav. Dokumenty i materialy. Litopys UPA. Nova seriya [Documents and materials. Annals of the UPA. New series], Vol. 21, Kyiv, Toronto: Litopys UPA, 2012, P. 51 (in Ukrainian).

Romanyuk M. Petro Fedun – «Poltava» – providnyy ideoloh OUN ta UPA [Peter Fedun - "Poltava" - the leading ideologue of OUN and UPA], Vol. 6, Toronto, L'viv: Litopys UPA, 2009, P. 75 (in Ukrainian).

Ishchuk O. Zhyttya i dolya Mykhayla Dyachenka – «Marka Boyeslava» [Life and Fate of Michael Dyachenko - "Marco Boyeslav"], Vol. 9, Toronto, L'viv: Litopys UPA, 2010, P. 106 (in Ukrainian).

Vyedyenyeyev D., Bystrukhin H. Dvobiy bez kompromisiv. Protyborstvo spetspidrozdiliv OUN ta radyans'kykh syl spetsoperatsiy 1945 – 1980-ti roky [Duel with no compromises. The confrontation special forces of OUN and Soviet forces special operations 1945 - 1980 years], Kyiv, K.I.S., 2007, P. 92-93 (in Ukrainian).

Koval'chuk V. Dokumenty Ukrayins'koho Chervonoho Khresta na Volyni ta Zakerzonni: porivnyal'na kharakterystyka [Documents Ukrainian Red Cross in Volyn and Zakerzonnia: Comparative characteristics], Vol. 1, Vyzvol'nyy shlyakh, 2007 P. 79 (in Ukrainian).

Starodubets' H. Heneza Ukrayins'koho Povstans'koho Zapillya [Genesis Ukrainian rebellious rear], Ternopil', Pidruchnyky i posibnyky, 2008, P.270 (in Ukrainian).

Horbal' M. Dovidnyk-poshukivets'. Reyestr osib, pov’yaznanykh z vyzvol'noyu borot'boyu na terenakh Drohobychchyny. 1939 – 1950 (za arkhivnymy dokumentamy) [Directory. Register of persons with pov'yaznanyh vyzvilnoyu struggle on theterritoryofDrohobych1939 - 1950 (by arhivnimi documents)], Vol. 6, Toronto, L'viv, Litopys UPA, 2005, P. 269 (in Ukrainian).

Horbal' M. Dovidnyk-poshukivets'. Reyestr osib, pov’yaznanykh z vyzvol'noyu borot'boyu na terenakh L'vivshchyny (bez Drohobychchyny). 1944 – 1947 (za arkhivnymy dokumentamy) [Directory. Register of persons associated with the liberation struggle in Lviv region (excluding Drohobych) 1944 - 1947 (according to archival documents)], Vol. 5, Toronto, L'viv, Litopys UPA, 2003, P. 128-129 (in Ukrainian).

Ishchuk O. Molodizhni orhanizatsiyi OUN (1939 – 1955 rr.) [Youth Organizing OUN (1939 - 1955 years)], Vol. 11,Toronto, L'viv, Litopys UPA, 2011, P. 691 (in Ukrainian).

Herasymiv I. Z yunats'kykh mriy – u ryady UPA. Spohady royovoho UPA [With youthful dreams - in a number of UPA. Memories swarm UPA], Vol. 29, Toronto, L'viv, Litopys UPA, 1999, P. 42 (in Ukrainian).

Koval'chuk V. Dokumenty Ukrayins'koho Chervonoho Khresta na Volyni ta Zakerzonni: porivnyal'na kharakterystyka [Documents Ukrainian Red Cross in Volyn and Zakerzonnia: Comparative characteristics], Vol. 1, Vyzvol'nyy shlyakh, 2007 P. 81 (in Ukrainian).

Potichnyy P. Moya doroha. Spohady [My way. Memoirs], Kyiv, Litopys UPA, 2014, P. 79 (in Ukrainian).

V’yatrovych V. Reydy viddiliv UPA terenamy Chekhoslovachchyny [Raids UPA thorns Czechoslovakia], Toronto, L'viv, Litopys UPA, 2001, P. 28 (in Ukrainian).

Potichnyy P. Propahandyvnyy reyd UPA v Zakhidnu Yevropu [UPA propaganda raid in western Europe], Vol. 28, Toronto, L'viv, Litopys UPA, 2004, P. 46, 65, 69, 72 (in Ukrainian).

Il'nyts'kyy V. “Funktsionuvannya Sluzhby bezpeky v Karpats'komu krayi OUN (1945 – 1954)” [The functioning of the Security Service in the Carpathian province OUN (1945 - 1954)], Ukrayina: kul'turna spadshchyna, natsional'na svidomist', derzhavnist', 2014, N. 24, P. 299 (in Ukrainian).

Krayniy I. “Yak stal' bez irzhi” [Yak stal' bez irzhi], Zakhidnyy visnyk, 2015, 20 March (in Ukrainian).

Kokhans'ka H. Z Ukrayinoyu u sertsi. Spomyny [With Ukraine in the heart. Memoirs], Vol. 9, Toronto, L'viv, Litopys UPA, 2008, P. 278 (in Ukrainian).

Zhylyuk V. Diyal'nist' OUN ta UPA na Zhytomyrshchyni u 1941 – 1955 rr. [OUN and UPA in Zhytomyr region in 1941 - 1955 years], Rivne, Volyns'ki oberehy, 2008, P. 225 (in Ukrainian).

Ishchuk O., Marchuk I., Darevych D. Zhyttya i tvorchist' Nila Khasevycha [Life and Works of Neil Hasevych], Vol. 10, Toronto, L'viv, Litopys UPA, 2011, P. 147 (in Ukrainian).


Пристатейна бібліографія ГОСТ


1. Volyn' i Polissya: UPA ta zapillya. 1943 – 1944. Do- kumenty i materialy. Holovna komanda UPA (UPA- Pivnich). Litopys UPA. Nova seriya. – K.; Toronto: Li- topys UPA, 1999. – T. 2. – S. 36-37.

2. Tretya Podil's'ka voyenna okruha UPA «Lysonya». Do- kumenty i materialy. Litopys UPA. – Toronto: Litopys UPA, 1989. – T. 12. – S. 212.

3. Voyenna  okruha  UPA  «Buh».  Dokumenty i materialy.

1943 – 1952. Litopys UPA. Nova seriya. Kn. 1. – K.; Toronto: Litopys UPA, 2009. – T. 12. – S.  464.

4. Hrupa UPA «Hoverlya». Zvity ta ofitsiyni publikatsiyi. Litopys UPA. Kn. 1. – Toronto: Litopys UPA, 1990. – T. 18. – S. 155.

5. Arkhiv USBU u  Volyns'kiy obl.  –  F. P. – Spr.  8851. –

Ark. 389.

6. Ishchuk O. Zhyttya ta dolya Ul'yany Kryuchenko / Oleksandr Ishchuk. – K.: b.v., 2008. – S. 37.

7. HDA SBU. – F. 5. – Spr. 67426. – T. 1. – Ark. 55.

8. Arkhiv USBU u  L'vivs'kiy obl.  –  F. P.  – Spr. 25020. – Ark. 36.

9. Yaroslav Starukh. Dokumenty i  materialy.  Litopys UPA. Nova seriya. – K.; Toronto: Litopys UPA, 2012.  – T. 21. – S. 51.

10. Zhyttya ta borot'ba henerala «Tarasa Chuprynky» (1907– 1950). Dokumenty i materialy. Litopys UPA. Nova seriya. – K.; Toronto: Litopys UPA, 2007. – T. 10. – S. 487.

11. Romanyuk M. Petro Fedun – «Poltava» – providnyy ideoloh  OUN  ta UPA /  Mykhaylo  Romanyuk.  Kn.  6. – Toronto; L'viv:  Litopys  UPA, 2009. – S. 75.

12. Osyp Dyakiv – «Hornovyy». Dokumenty i materialy. Litopys  UPA.  Nova seriya.  – K.;  Toronto: Litopys UPA, 2011. – S. 754.

13. «Hrim». Polkovnyk UPA Mykola Tverdokhlib. Spo- hady i  materialy.  Kn.  5. – Toronto; L'viv:  Litopys UPA, 2008. – S. 44.

14. Borot'ba proty povstans'koho rukhu i natsionalistychnoho pidpillya: protokoly dopytiv zaareshtovanykh   radyans'kymy   orhanamy  derzhavnoyi bezpeky kerivnykiv OUN i UPA. 1944 – 1954. Litopys UPA. Nova seriya. Kn. 2. – K.; Toronto: Litopys UPA, 2011. – T. 15. – S. 422.

15. Arkhiv USBU u  L'vivs'kiy obl. – F. P. – Spr. 25020. –

Ark. 32.

16. Spohady voyakiv UPA ta uchasnykiv zbroynoho pidpi- llya   L'vivshchyny   ta   Lyubachivshchyny.   –   Toronto; L'viv:  Litopys  UPA, 2003. – T. 4. – S. 198-199.

17. Ishchuk  O.  Zhyttya i  dolya Mykhayla  Dyachenka  – «Marka Boyeslava» / Oleksandr Ishchuk. Kn. 9. – To- ronto; L'viv:  Litopys  UPA, 2010. – S. 106.

18. Zolochivs'ka okruha OUN: Orhanizatsiyni dokumenty 1941 – 1952. Litopys  UPA. Nova seriya. –  K.;   Toronto: Litopys  UPA, 2014. – T. 24. – S. 991.

19. HDA SBU. – F. 13. – Spr. 372. – T. 92. – Ark. 210.

20. Arkhiv USBU u Volyns'kiy obl. – F. P. – Spr. 7383. – T. 1. – Ark. 11.

21. Vyedyenyeyev D., Bystrukhin H. Dvobiy bez kompromisiv. Protyborstvo spetspidrozdiliv OUN ta radyans'kykh syl spetsoperatsiy. 1945 – 1980-ti roky / Dmytro Vyedyenyeyev,   Hennadiy   Bystrukhin.   –   K.: K.I.S., 2007. – S. 92-93.

22. Koval'chuk V. Dokumenty Ukrayins'koho Chervonoho Khresta na Volyni ta Zakerzonni: porivnyal'na kharakterystyka /  Volodymyr Koval'chuk  //  Vyzvol'nyy shlyakh. – 2007 (sichen'). – Kn. 1. – S. 79.

23. HDA SBU. – F. 5. – Spr. 67418. – Ark. 64.

24. Starodubets' H. Heneza Ukrayins'koho Povstans'koho Zapillya. Monohrafiya / Halyna Starodubets'. – Ternopil': Pidruchnyky i posibnyky, 2008. – S.270.

25. Derzhavnyy  arkhiv Rivnens'koyi  oblasti. –  F. R-30. – Op. 2. – Spr. 38. – Ark. 41.

26. Arkhiv USBU u Volyns'kiy obl. – F. P. – Spr. 7383. – T. 1. – Ark. 65.

27. DARO. – R-30. – Op. 2. – Spr. 108-a. – Ark. 1.

28. HDA SBU. – F. 13. – Spr. 376. – T. 29. – Ark. 63.

29. Merezha  OUN(b)  i  zapillya  UPA  na  terytoriyi  VO «Zahrava», «Tury», «Bohun» (serpen' 1942 – hruden' 1943 rr.). Litopys UPA. Nova seriya. – K.; Toronto: Li- topys UPA, 2007. – T. 11. – S. 118, 444.

30. Arkhiv USBU u Rivnens'koyi obl. – F. P. – Spr. 75132. – Ark. 102.

31. Borot'ba proty povstans'koho rukhu i natsionalistychnoho pidpillya: protokoly dopytu zaareshtovanykh   radyans'kymy   orhanamy  derzhavnoyi bezpeky kerivnykiv OUN i UPA. 1944 – 1945. – K.; Toronto: Litopys UPA, 2007. – T. 9. – S.  164.

32. Horbal'   M.   Dovidnyk-poshukivets'.   Reyestr   osib, pov’yaznanykh z vyzvol'noyu borot'boyu na terenakh Drohobychchyny. 1939 – 1950 (za arkhivnymy do- kumentamy). – Toronto; L'viv: Litopys  UPA, 2005. – T.  6. – S. 269.

33. Horbal' M. Dovidnyk-poshukivets'. Reyestr osib, pov’yaznanykh z vyzvol'noyu borot'boyu na terenakh L'vivshchyny  (bez  Drohobychchyny).  1944  –  1947 (za arkhivnymy dokumentamy). – Toronto; L'viv: Litopys UPA, 2003. – T. 5. – S. 128-129.

34. Ishchuk O. Molodizhni orhanizatsiyi OUN (1939 – 1955 rr.) / Oleksandr Ishchuk. – Toronto; L'viv: Litopys UPA, 2011. – T. 11. – S. 691.

35. Mykola Androshchuk – «Voronyy». Zapysky povstant- sya. Kn. 13. – Toronto; L'viv:  Litopys  UPA,  2011  – S. 35.

36. Herasymiv I. Z yunats'kykh mriy – u ryady UPA. Spo- hady royovoho UPA /  Ivan  Herasymiv. – Toronto; L'viv: Litopys  UPA, 1999. – T. 29. – S. 42.

37. Spohady sanitara UPA Volodymyra Mayovoho // Arkhiv Litopysu UPA (Z neobuplikovanoho). – Ark.

38. 38DARO. – F. R-30. – Op. 2. – Spr. 34. – Ark. 55.

39. Spohady voyakiv UPA ta uchasnykiv zbroynoho pidpillya L'vivshchyny ta Lyubachivshchyny. – Toronto; L'viv:  Litopys  UPA, 2003. – T. 4. – S. 247.

40. UPA  i   Zapillya  na  PZUZ.   1943   –   1945.  Novi dokumenty. Litopys UPA. Nova seriya. – K.; Toronto: Litopys UPA, 2010. – T. 14. – S. 118.

41. Koval'chuk V.  Dokumenty Ukrayins'koho Chervonoho Khresta na Volyni ta Zakerzonni: porivnyal'na kharakterystyka / Volodymyr Koval'chuk // Vyzvol'nyy shlyakh. – 2007 (sichen'). – Kn. 1. – S. 81.

42. Medychna opika v UPA. Litopys UPA. T. 23. – To- ronto; L'viv:  Litopys  UPA, 1992. – S. 412.

43. Stanislavs'ka okruha OUN: dokumenty i materialy. 1945 – 1951. Litopys  UPA. Nova seriya. –  K.;   Toronto: Litopys  UPA, 2013. – T. 22. – S. 162.

44. Ukrayins'ka zhinka u vyzvol'niy borot'bi (1940 – 1950 rr.): Biohrafichnyy dovidnyk. – L'viv: Svit, 2004. – Vyp. 1. – S. 57, 100, 134.

45. HDA SBU. – F. 5. – Spr. 72068. – Ark. 28-29.

46. Arkhiv USBU u Zhytomyrs'kiy obl. – F. P. – Spr. 30309. – Ark. 77-78.

47. Stanislavs'ka okruha OUN: dokumenty i materialy. 1945 – 1951. Litopys UPA. Nova seriya. – K.; Toronto: Litopys  UPA, 2013. – T. 22. – S. 157.

48. Peremyshl's'kyy  kurin'  UPA.   Kn.   2.  Dennyky sotni «Krylacha» (Yaroslava Kots'olka), «Udarnyky». Litopys UPA. – Toronto: Litopys  UPA, 1987. – T. 14. – S. 66.

49. Koval' L. Medychna sluzhba Ukrayins'koyi povstans'koyi armiyi / L. Koval' // Visnyk Natsional'noho unyversytetu «L'vivs'ka politekhnika». – 2006. – S. 69.

50. Peremyshchyna:   Peremys'kyy   kurin'   UPA.    Kn. 1. Dennyk viddilu «Burlaky» (Volodymyra Shchyhel's'koho),     «Udarnyky»,     pera   bunchuzhnoho «Burkuna» z epilohom Bohdana Huka i dokumentamy viddilu. Litopys UPA. – Toronto: Litopys  UPA, 1986. –  T. 13. – S. 14.

51. Potichnyy P. Moya doroha. Spohady / Petro Potichnyy. – K.: Litopys UPA, 2014. – S.79.

52. V’yatrovych V. Reydy viddiliv UPA terenamy Chek- hoslovachchyny / Volodymyr V’yatrovych. – Toronto; L'viv:  Litopys UPA, 2001. – S. 28.

53. Potichnyy P. Propahandyvnyy reyd UPA v Zakhidnu Yevropu / Petro Potichnyy. Kn. 28. – Toronto; L'viv: Litopys UPA, 2004. – S. 46, 65, 69, 72.

54. Stanislavs'ka  okruha  OUN:   dokumenty  i  materialy. 1945 – 1951. Litopys UPA. Nova seriya. – K.; Toronto: Litopys  UPA, 2013. – T. 22. – S. 157.

55. Arkhiv USBU u  Rivnens'kiy obl. – F. P. – Spr. 67428. – Ark. 21.

56. Volyn' i Polissya u nevidomiy epistolyarniy spadshchyni OUN  i UPA.  1944  – 1954 rr. Litopys UPA. Nova seriya. – K.; Toronto: Litopys UPA. – T. 16. – S. 114.

57. Il'nyts'kyy V. Funktsionuvannya Sluzhby bezpeky v Karpats'komu krayi OUN (1945 – 1954) / Vasyl' Il'nyts'kyy      //      Ukrayina:      kul'turna    spadshchyna, natsional'na svidomist', derzhavnist'. – 2014. – № 24. – S. 299.

58. Krayniy I. Yak stal' bez irzhi / Ivan Krayniy // Zakhidnyy visnyk. – 2015. – 20 bereznya.

59. Borot'ba proty povstans'koho rukhu i natsionalistychnoho      pidpillya:      protokoly     dopytiv zaareshtovanykh   radyans'kymy   orhanamy  derzhavnoyi bezpeky kerivnykiv OUN i UPA. 1944 – 1954. Litopys UPA. Nova seriya. Kn. 2. – K.; Toronto: Litopys UPA, 2011. – T. 15. – S. 299.

60. Arkhiv USBU u  Rivnens'kiy obl. – F. P. – Spr. 67428. – Ark. 21.

61. UPA i Zapillya na PZUZ. 1943 – 1945. Novi do- kumenty.  Litopys  UPA.  Nova seriya.  – K.;  Toronto: Litopys UPA, 2010. – T. 14. – S. 75.

62. Borot'ba proty povstans'koho rukhu i natsionalistychnoho      pidpillya:      protokoly      dopytu zaareshtovanykh radyans'kymy orhanamy derzhavnoyi bezpeky kerivnykiv OUN i UPA. 1944 – 1945. – K.; Toronto: Litopys UPA, 2007. – T. 9. – S.  164.

63. Kokhans'ka H. Z Ukrayinoyu u sertsi. Spomyny / Ha- lyna Kokhans'ka. – Toronto; L'viv: Litopys UPA, 2008. – T. 9. – S. 278.

64. Osyp  Dyakiv –  «Hornovyy».  Dokumenty  i materialy. Litopys UPA. Nova seriya. – K.; Toronto: Litopys UPA, 2011. – S. 778.

65. Arkhiv USBU u  Rivnens'kiy obl. – F. P. – Spr.9958. – T. 1. – Ark. 10-11.

66. Borot'ba proty povstans'koho rukhu i natsionalistychnoho pidpillya: protokoly dopytiv zaareshtovanykh   radyans'kymy   orhanamy  derzhavnoyi bezpeky kerivnykiv OUN i UPA. 1944 – 1954. Litopys UPA. Nova seriya. Kn. 2. – K.; Toronto: Litopys UPA, 2011. – T. 15. – S. 262.

67. Roman Shukhevych u dokumentakh radyans'kykh orhaniv derzhavnoyi bezpeky (1940 – 1950). – K.: PP Serhiychuk M.I., 2007. – T. 2. – S. 507.

68. Borot'ba       proty       povstans'koho       rukhu       i natsionalistychnoho pidpillya: protokoly dopytiv zaareshtovanykh radyans'kymy orhanamy derzhavnoyi bezpeky kerivnykiv OUN i UPA. 1944 – 1954. Litopys UPA. Nova seriya. Kn. 2. – K.; Toronto: Litopys UPA, 2011. – T. 15. – S. 288.

69. Volyn' i Polissya u nevidomiy epistolyarniy spadshchyni OUN  i UPA.  1944  – 1954 rr. Litopys UPA. Nova seriya. – K.; Toronto: Litopys UPA. – T. 16. – S. 454.

70. Zhylyuk V. Diyal'nist' OUN ta UPA na Zhytomyrshchyni  u 1941  – 1955 rr. /  Viktoriya Zhylyuk – Rivne: Volyns'ki oberehy, 2008. – S. 225. \

71. Ishchuk O., Marchuk I., Darevych D. Zhyttya  i tvorchist'  Nila  Khasevycha  /   Oleksandr  Ishchuk,  Ihor Marchuk, Dariya Darevych. – Toronto; L'viv: Litopys UPA, 2011. – T. 10. – S. 147.

72. HDA SBU. – F. 2. – Op. 99. – Spr. 1. – T. 4. – Ark. 221.

73. HDA SBU. – F. 5. – Spr. 67426. – T. 2. – Ark. 257.

74. HDA SBU. – F. 6. – Spr. 67435. – T. 1 . – Ark. 28-29.

75. Arkhiv USBU u Volyns'kiy obl. – F. P. – Spr. 5228. – Ark. 2-110.

76. HDA SBU. – F. 6. – Spr. 67435. – T. 1 . – Ark. 191.

77. Arkhiv USBU u Volyns'kiy obl. – F. P. – Spr. 5228. – Ark.130-135.





DOI: https://doi.org/10.24061/2411-6181.2.2016.162

Copyright (c) 2017 Актуальні питання суспільних наук та історії медицини

Creative Commons License
Ця робота ліцензована Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

ISSN: 2311-9896 (Print), ISSN: 2411-6181 (Online).